اخذ اخرین دفاع از متهم
واژگان کلیدی:متهم ،دفاع،آخرین دفاع
دفاع از هر حیث حقی است طبیعی،خصوصاً برای متهم، چرا که اصل بر برائت یعنی بی گناهی اشخاص است مگر اینکه گناهکار بودن اشخاص ثابت شود (اصل 37 قانون اساسی).آخرین دفاع در واقع ،آخرین فرصت برای متهم برای بیان برائت خویش است ونزدیکترین مرحله به ختم دادرسی وتعیین سرنوشت وصدور حکم است.
1. متهم:
کسی که تحت تعقیب اتهامات قرار می گیرد.
2.دفاع:
هر عملی در قبال اتهام منتسبه به منظور برائت یا تخفیف یاتعلیق یا هرگونه تغییر مفید در اتهام یا مجازات یا اجرای آن.
3.آخرین دفاع:
آخرین مطالبی که متهم در باب برائت ودر قبال اتهام منتسبه به خود اظهار می نماید.وظاهراً بعد از آن اظهار دیگری از وی وسایر اصحاب دعوی پذیرفته نمی شود.وختم رسیدگی اعلام و انشاء رای می شود.
4.دفاع وآخرین دفاع:
در مراحل مختلف تحقیق سوالات مختلف از متهم به عمل می آید که به پاسخ های متهم ،دفاع گفته می شود ولکن آخرین دفاع در پایان تحقیقات بعمل آمده و متهم پاسخ سوال مشخصی را نمی دهد بلکه در بیان مطالب آزاد است.و حق برای متهم وتکلیف است برای قاضی و چنانچه متهم سکوت کند ظاهر در اسقاط حق است وقاضی با توجه به سایردفاعیات متهم در مراحل مختلف تحقیق ومحتویات پرونده مبادرت به انشاء رای می کند.آخرین دفاع یعنی متهم آخرین کسی باشد که دادگاه به او اجازه صحبت ودفاع می دهد وچنانچه اگر بعد از آخرین دفاع، به شهود یا شاکی اجازه صحبت کردن داده شود اظهارات متهم دفاع محسوب شده وباید مجدداً آخرین دفاع از متهم اخذ شود.
5.زمان اخذ آخرین دفاع:
در زمانی که تحقیقات ومذاکرات طرفین به قدری کافی باشد که قاضی خود را بی نیاز از مذاکرات بیشتر بداند موقع اخذ آخرین دفاع است.
در اخذ آخرین دفاع،قاضی با ذکر موضوع اتهام ونیز ادله ای که علیه متهم است آخرین دفاع را اخذ می نماید .لکن در خصوص پرونده ای که شخصاًدر حال مطالعه آن بودم و باعث نوشتن این تحقیق شد مشاهده کردم که قاضی به متهم اعلام نمود که:(اتهام شما محرز است بعنوان آخرین دفاع مطالب خود رابیان نمایید).اعلام چنین مطلبی از سوی قاضی خلاف قانون است.زیرا هر چند ممکن است تا آن لحظه اتهام متهم به نظر قاضی محرز باشد لکن چه بسا با اخذ آخرین دفاع و دلایلی که برای کشف حقیقت در این مرحله اظهار می شود بی گناهی متهم ثابت شود مضاف بر اینکه قاضی نباید قبل از اخذ آخرین دفاع ،عقیده خود را اعم از مجرمیت یا برائت بیان نماید.لذا این نحوه اعلامات، خلاف قانون است.
6.لزوم اخذ آخرین دفاع از متهم:
آیا اخذ آخرین دفاع از متهم در تمام موارد الزامی است؟
آخرین دفاع در دو مرحله تحقیقات مقدماتی ودادرسی به عمل می آید.
الف-در مرحله تحقیقات مقدماتی:
در این مرحله اگر عقیده بر صدور قرار نهایی به غیر از مجرمیت (اعم از موقوفی یا منع تعقیب )باشد لزومی به اخذ آخرین دفاع نیست لکن اگر عقیده بر مجرمیت متهم باشد اخذ آخرین دفاع از تکالیف مقام قضایی است چرا که در آخرین دفاع به متهم اعلام می شود که هر مطلبی بر برائت خویش دارد بیان نماید لذا در مواردی که قاضی به متهم دسترسی داشته باشد از طریق احضار وی یا کفیل اقدام می شود واگر متهم با وجود ابلاغ، حاضر نشود این به معنای اسقاط حق است وبراساس سایر دفاعیات متهم ومحتویات پرونده ،انشاء رای خواهد شد.وچنانچه به متهم دسترسی نداشته باشد(مثلا مجهول المکان باشد) متهم از طریق نشر آگهی ، دعوت خواهد شد.(ماده 115 ق.آ.د.ک)
ب-در مرحله دادرسی:
در این مرحله نیز چنانچه متهم مجهول المکان باشد از طریق نشر آگهی دعوت به محاکمه خواهد شد.وچنانچه متهم در دسترس باشد از طریق احضاریه دعوت خواهد شد.حال اگر متهم حاضر نشود آیا قاضی حق دارد ختم دادرسی را اعلام وانشاء رای نماید؟
در پاسخ ،چنانچه عقیده بر صدور حکم غیر از محکومیت باشد صدور حکم غیابی جایز است لکن چنانچه عقیده بر محکومیت متهم باشد در حق الله رسیدگی غیابی جایز نیست ودر حق الناس وحقوق عمومی جایز است.البته محدودیت فوق در خصوص مرحله دادرسی است وشامل مرحله دادسرا نمی شود. ماده 180 ق.آ.د.ک مقرر دارد:( در مواردی که به متهم دسترسی نبوده و یا به علت شناخته نشدن در محل اقامت احضار و جلبش مقدور نباشد، وقت رسیدگی با ذکر نوع اتهام ( در صورت مصلحت و عدم وجود منع شرعی) در یکی از روزنامه های کثیر الانتشار یا محلی برای یک نوبت درج میشود. تاریخ انتشار آگهی تا روز محاکمه نباید کمتر از یک ماه باشد. در صورت عدم حضور متهم در وقت مقرر و یا عدم ارسال لایحه دفاعیه و یا عدم معرفی وکیل، دادگاه در حقوق الناس و حقوق عمومی به صورت غیابی اقدام به رسیدگی نموده و رای مقتضی صادر مینماید. رای صادره پس از ابلاغ ظرف ده روز قابل واخواهی در همان دادگاه میباشد. در حقوق الله رسیدگی غیابی جایز نیست، دادگاه در صورت ظن قوی بر وقوع جرم تا دستیابی به متهم، پرونده را مفتوح میگذارد).
7.ضمانت اجرای عدم اخذ آخرین دفاع:
در آخرین دفاع اغلب دیده می شود که متهم همان مطالبی را که در مرحله دفاع بعمل آورده بود بیان می نمایدلکن چنانچه متهم مطلب یا دفاع جدیدی به عمل آورد که مؤثر در برائت خویش باشد قاضی مکلف به رسیدگی است.مثلاً در جرم جعل سند، اگر متهم در مرحله آخرین دفاع ،تقاضای ارجاع به کارشناسی نماید قاضی مکلف به رسیدگی به آن است.
حال چنانچه قاضی به تکلیف خود عمل نکند علاوه بر این که تخلف انتظامی است از موارد نقض رای
است.
8.قابلیت توکیل آخرین دفاع:
در مرحله تحقیقات مقدماتی متهم باید شخصاً حاضر وپاسخ سوالات را بدهد وبراساس نص صریح ماده 128 قانون آ.د.ک :( متهم می تواند یک نفر وکیل همراه خود داشته باشد. وکیل متهم می تواند بدون مداخله در امر تحقیق پس از خاتمه تحقیقات مطالبی را که برای کشف حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قوانین لازم بداند به قاضی اعلام کند. اظهارات وکیل در صورت جلسه منعکس می شود).لذا پس از پایان تحقیقات وکیل متهم حق دخالت دارد. وآخرین دفاع قابل توکیل نیست.
واما در مرحله دادرسی براساس ماده 193 ق.آ.د.ک متهم می تواند آخرین دفاع را شخصاً بیان نماید یا به وکیل خود واگذار کند.
نتیجه:
در مرحله آخرین دفاع که آخرین فرصت برای بیان مطالب بر برائت متهم است باید کوشید ضمن بیان کامل مطالب ،اختصارومفید بودن را مد نظر قرار داد چرا که هر چقدر سخن کوتاه تر باشد بیشتر در ذهن قاضی باقی می ماند.وچنانچه محتویات پرونده حاکی از مجرمیت متهم باشد مصادیق کیفیات مخففه قضایی همچون (گذشت شاکی در جرایم غیر قابل گذشت، وضعیت خاص متهم،سن ،وجود انگیزه شرافتمندانه و....)بیان شود. امید است تحقیق معموله تا حدودی حق مطلب را در خصوص یکی از اساسی ترین حقوق متهم که مکمل اصل برائت نیز است اداء نماید. والسلام.
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و یکم مهر ۱۳۹۲ ساعت 21:57 توسط رضا محمدی
|
ای که با نامت جهان اغاز شد " دفتر ما هم به نامت باز شد